El Diario Feministatik itzulita
Idazle hau 1862ko urtarrilaren 24an jaio zen New Yorken, eta goi-gizarteko familia batean hazi zen, luxu eta arau sozial zorrotzez inguratuta. Hala ere, txikitatik, arrotz sentitu zen bere munduan. Bere inguruko neska gazteak ezkontzeko eta bizitza sozialerako prestatzen ziren bitartean, Edithek literatura, diseinua eta bidaiak zituen amets.
23 urterekin, bere gurasoek Edgar Robbins Whartonekin ezkontzea onartu zuten, bera baino hamabi urte zaharragoa zen gizon batekin. Baina bere batasuna ez zen zoriontsua izan. Bera depresio sakonean erortzen zen bitartean, Edithek idazketan eta barne-diseinuan bilatzen zuen babesa. 1897an, bere lehen liburu garrantzitsuetako bat argitaratu zuen, La decoración de las casas. Bertan arkitekturarekiko eta artearekiko maitasuna islatzen zuen. 1902an lortu zuen lehen arrakasta literarioa, El valle de la decisión lanarekin, eta 1905ean La casa de la alegría, New Yorkeko goi mailako gizartearen hipokrisiaren kritika zorrotza.
1913an, Edgarrekin dibortziatu eta Parisen kokatu zen, historiako unerik ilunenetako baten lekuko eta protagonista bihurtuz: Lehen Mundu Gerra. Edith Whartonek bere eragina erabili zuen gudu-fronteen inguruko eremuetara sartzeko eta Frantziako borrokan ikusi zuena kontatzeko: Dunkerquetik Belfortera. Baina ez zen idazketan bakarrik aritu: ospitaleak antolatu zituen, emakume errefuxiatuei lagundu zien eta ongintzako kontzertuak sustatu zituen Gurutze Gorriarentzat, Frantziako Gobernuaren Ohorezko Legioa ekarri ziona.
1920an, Parisetik gertu kokatua, Edith Whartonek bere maisulana izango zena idatzi zuen: Errugabetasunaren adina. Bertan, bere gaztaroko New Yorkeko gizarteari egindako begirada kritikoa kontatzen du. Eleberri honekin Pulitzer Saria irabazi zuen lehen emakumea izan zen, eta bere garaiko idazle handienetako bat izan zen.
1937an hil zen arte, Edith Whartonek gizarteari, arteari eta literaturari buruz idazten jarraitu zuen, eta amaitu gabe utzi zuen bere azken eleberria, Las bucaneras. Saint-Brice-sous-Forêteko bere txoko maitean hil zen, Paristik hurbil, belaunaldiak inspiratzen jarraitzen duen ondarea utziz.
Egilea: Mari Sol Antolin
