Albiste oso ona da Espainiako unibertsitateak nazioarteko dinamikara batzen ari direla, gizarte-zientzietako ikerketak egiteko (hezkuntzakoak barne) ebaluazio etikoak eskatzen dituenera. Lehenago, bestelako ikerketetan jada eskatzen ziren ebaluazio etikoak, hala nola medikuntzako edo biologiako ikerketetan. Azkenaldian, ebaluazio horiek gizarte-zientzietara ere zabaldu dira. Hau oraindik martxan dagoen prozesu bat da, eta pixkanaka gero eta unibertsitate eta irakasle gehiago ari dira bertara batzen. Artikulu honetan, eskoletarako ondorioetako batzuk aipatzen ditut.
Tradizio batetik gatoz: unibertsitateko irakasleak ikastetxeetara joaten ziren aurrez erabakitako inkestak, elkarrizketak eta eztabaida-taldeak egitera; ondoren, desagertu egiten ziren eta ez ziren berriro agertzen. Gero pauso garrantzitsu bat eman zen, aldizkari zientifikoek baimen informatuak eskatzen hasi zirenean. Hasieran, ordea, baimen horiek askotan irakasleekin eta familiekin elkarrizketarik gabe prestatzen ziren; haiei aurrez egindako agiri bat sinatzeko besterik ez zitzaien ematen. Hala ere, pixkanaka dinamika dialogikoagoetara aurreratu da, ikerketa-metodologia komunikatiboei eta eskoletan dokumentu horien prestaketan elkarrizketa eskatu duten ikastetxeei esker. Orain ia orokortzen hasia den beste urrats berri bat da unibertsitateetako, zentroetako eta ikerketa-sareetako etika-batzordeek egiten duten ebaluazioa. Hasieran esperientzia handia izan arren (adibidez, zientzia biomedikoetan) eta gizarte-zientzietako ikerketetan ez beti asmatu arren, pixkanaka horretan ere hobekuntzak egiten ari dira.
Hala ere, erabakigarria den urratsa orain hasten da, eta bertan irakasleek eta familiek oso zeregin garrantzitsua dute: dinamika dialogikoak eskatuz, zientziak gaur egun dituen bi baldintza betetzen laguntzen dute, kocreazioa eta inpaktu soziala. Irizpide zientifikoak prestatzean kocreazioa eskatzen bada (herritarrengandik isolatutako marfilezko dorreetan egin ez daitezen), are gehiago eskatu behar da kocreazioa ebaluazio etikoan, hori are gutxiago egin baitaiteke unibertsitateko marfilezko dorreetan, irakasle eta familietatik isolatuta. Beste irizpidea inpaktu soziala da: ikerketek ikasle guztien hezkuntza hobetzeko balio behar dute, baita ikerketan parte hartzen dutenena ere. Hobekuntza horiek ezinezkoa da ezagutzea etengabeko elkarrizketarik gabe; elkarrizketa horretan irakasleen eta familien ahotsak ere egon behar dute. Hori ezin dute unibertsitateetako barne-etika-batzordeek bakarrik egin.
Irudia: Freepik
Egilea: Ane López de Aguileta
