(Periodico Educacion-etik itzulita)
1966tik, UNESCOk hala aldarrikatu zuenetik, Alfabetatzearen Nazioarteko Eguna irailaren 8an ospatzen da, munduari alfabetatzeak gizarte bidezkoagoak eta iraunkorragoak eraikitzeko duen garrantzia gogorarazteko. 2026an 60. urteurrena beteko da. «Pertsonak, planeta eta oparotasuna alfabetatzea» lelopean ospatzen da, 739 milioi gaztek eta helduk irakurtzeko eta idazteko oinarrizko gaitasunik ez duten une honetan. UNESCOk ez du alfabetatzea trebetasun tekniko gisa ulertzen, emantzipaziorako bide gisa baizik; irakurtzen eta idazten ikastea, gizarte-bizitzan parte hartzeko, norberaren bizitzari buruzko erabakiak hartzeko eta, beste pertsona batzuekin batera, komunitatearen beraren desberdintasun-baldintzak eraldatzeko. Horren adibide zehatza da Bartzelonako La Verneda-Sant Martí helduen eskola eta azken lau hamarkadetan hezkuntzan izan duen eragina.
Erabakietan parte hartzea, ezagutza batera sortzea, gehien behar dutenak lehenestea.
La Verneda-Sant Martí 1978an sortu zen, erregimen frankistaren Emakumeen Atalaren egoitza izandako eraikin batean, eta hutsik geratu zen diktadura erori ondoren. Auzoko auzotar talde batek okupatu zuen eskola sortzeko. Proiektuak langileen ateneoen, Herri Unibertsitateen eta Bigarren Errepublikako Misio Pedagogikoen tradizioa jasotzen du, baita Paulo Freireren ekintza dialogikoaren teoriaren eragina ere.
Eskolan parte hartzen duten pertsonek (unibertsitateko titulurik ez duten eta ikastetxean prestatzen diren pertsonak) erabakiak hartzen parte hartzen dute: zer ikastaro eskaintzen diren, zer ordutegitan (zentroa asteko zazpi egunetan dago irekita, goizeko 9etatik gaueko 10etara) eta administrazioari zer aldarrikapen helarazi. Erabaki horiek parte-hartzaileen, hezitzaileen eta laguntzaileen arteko berdintasunezko elkarrizketaren bidez hartzen dira. Bertan, ekarpenak beren argudioengatik baloratzen dira, eta ez egiten dituenaren botere-posizioagatik. Praktikan jartzen diren hezkuntza-jarduerak parte-hartzaileek gizarte-inpaktuko ebidentzia zientifikoak dituztenekin batera sortzea erabakitzen dutenak dira, hau da, auzoan ikaskuntzen eta gizarte-kohesioaren hobekuntzan emaitzarik onenak lortu dituztela erakutsi dutenekin. Erabaki bakoitzak lehentasuna ematen dio hezkuntza- eta gizarte-egoera ahulenetan dauden pertsonek aurre egiten dieten desberdintasunak gainditzeari, esate baterako, kontinente guztietatik iritsitako migratzaileek, eta, aldi berean, eskola bizikidetzarako eta ikaskuntzarako gune bihurtzen da bizilagun guztientzat. Parte-hartzaileek berek erabakitzen dute beren hezkuntza-prozesuaz, profesionalen korporatibismoaren mende egon gabe.
Eredu hori hainbat argitalpen zientifikotan dokumentatu da, besteak beste, Harvard Educational Review, Columbia Universityko Teachers College Record eta European Journal for Research on the Education and Learning of Adults aldizkarietan.
Freirerekin elkartu eta São Paulora transferitu
1988an, Paulo Freire, nazioartean gehien aipatzen den pedagogoa, Bartzelonara joan zen lehen aldiz. La Verneda-Sant Martí Eskolan eredu bat aurkitu zuen, non hitza hartzen dutenak parte-hartzaileak berak diren, profesionalek entzuten duten bitartean. Urtebete geroago, São Pauloko Hezkuntza idazkari gisa, MOVA (Movimento de Alfabetização de Jovens e Adultos) jarri zuen abian, printzipio berean, administrazio publikoaren eta gizarte zibileko erakundeen arteko aliantzan eta ikasten ari ziren pertsonek hitza zuten guneetan oinarritutako programa. Programak aktibo jarraitzen du gaur egun Brasilgo ehunka udalerritan.
Helduen alfabetizaziotik Ikaskuntza Komunitateetara mundu osoan
1995. urteaz geroztik, eredu hori haur-hezkuntzara, lehen hezkuntzara eta bigarren hezkuntzara transferitu da Ikaskuntza Komunitateak proiektuaren bidez. Gaur egun, Europako eta Latinoamerikako dozenaka herrialdetako 1.000 ikastetxetan baino gehiagotan dago proiektu hori. Hezkuntza-jarduerak, hala nola Talde Interaktiboak, Literatur Solasaldi Dialogikoak eta familien hezkuntza-partaidetza (askotan, alfabetatu gabeko ama migratzaileak edo titulazio akademikorik gabeko emakumeak) emaitza onenak lortzen ari dira familien eta seme-alaben ikaskuntzen hobekuntzan, eta, aldi berean, eskola-bizikidetza eta komunitateen gizarte-kohesioa hobetzen ari dira. Era berean, dozenaka artikulu zientifikok dokumentatzen dute zentro horietan ezarritako hezkuntza-jarduera arrakastatsuek gizartean duten eragina.
Alfabetatzearen Nazioarteko Lehen Egunetik hirurogei urte igaro direnean, La Verneda-Sant Martík erakusten jarraitzen du pertsona bati irakurtzen eta idazten irakasteak bere bizitza, familia eta komunitatea eraldatzen duela, eta eredu hori transferitzen denean, Bartzelona eta São Pauloren artean gertatu zen bezala, eta gaur egun Ikaskuntza Komunitateen sarean gertatzen den bezala, mundu osoko milaka pertsona eta komunitateren bizitza hobetzen duela.
Argazkia: Magnific
Egilea: Laura Ruiz-Eugenio
