Artikulu honek Ane Olabarriak irakasleen hautaketa-prozesuetan bizi izan duen esperientzia jasotzen du. Lehen pertsonan idatzitako testigantza, hausnarketa eta analisia da. Bere eskubideak defendatzea erabaki ondoren bizitako esperientziatik abiatuta, gardentasuna, aukera-berdintasuna eta merezimenduaren nahiz gaitasunaren printzipioak hautaketa-prozesuetan bermatzearen garrantzia aztertzen ditu, botere-abusuek eragindako presioen gainetik.
Duela urtebete irakasle plaza baterako aurkezteari uko egitea erabaki nuen, nahiz eta deialdian onartua izan. Azterketa 2025eko uztailean egitekoa zen, jende askok ezagutzen duen egoera hura gertatu zen garai berean. Hainbat lehiaketatan parte hartu eta oso esperientzia etsigarriak bizi ondoren, une hartan behintzat, berriro saiatzeak ez zuela merezi pentsatu nuen.
Orain arte unibertsitateko hainbat lehiaketetara aurkeztu naiz. Horietako batean, tribunaleko kide batek nire adinari egin zion erreferentzia, NANean agertzen zen jaioteguna egiaztatu ondoren. Oso ondo gogoratzen dut nola esan zidaten «oso gaztea» nintzela eta unibertsitatea «maratoi luzea» zela. Horrek hausnartzera eraman ninduen: adinak ez luke inoiz balorazio-irizpide izan behar. Benetan garrantzitsua dena merezimenduak, gaitasuna eta deialdian ezarritako baldintzak betetzea dira.
Beste bi plazatan, hautagai bakarra izan arren, ez nuen eskatzen zen gutxieneko puntuazioa lortu. Hautagai bakarra izateak ez du postua bermatzen, noski, baina ezinbestean galdetzera eramaten du ea ebaluazioa benetan zorroztasun eta objektibotasun handienarekin egiten den.
Beste lehiaketa batean bi hautagai geunden bi plazatarako. Ebazpena argitaratu zenean ikusi nuen beste hautagaiari 32,42 puntu eman zizkiotela gehienez 20 puntu izan zitzakeen atal batean. Nik, berriz, 34,51 puntu lortu nituen guztira, eta 0,49 punturengatik geratu nintzen kanpoan, 35 puntuko gutxienekora iritsi ez nintzelako. Horrelako akatsek agerian uzten dute hautaketa-prozesuek bereziki zorrotzak eta gardenak izan behar dutela. Gaur egun dokumentu hori publikoa da, eta ez da inoiz zuzendu. Hau da, edonork ikus dezake nola beste hautagaiari 32,42 puntu eman zizkioten atal horretan gehienez 20 puntu eman zitezkeenean.
Beste lehiaketa batean, nire merezimenduen ebaluazio xehatua eskatu nuen. Egia esan, ulertu ezin nituen hainbat alderdi aurkitu nituen: nire irakaskuntza-esperientziaren zati bat ez zen kidetzat jo ezagutza-arlo bereko lanpostu baterako, eta jasotako puntuazioek ez ziruditen plazaren baremaziorako argitaratutako irizpideekin bat zetozenik.
Aurten hainbat plazatarako aurkeztea erabaki nuen berriro. Horietako bitan behin-behineko zerrendetan onartu ninduten, baina behin betiko zerrendetan kanpoan utzi ninduten, aurkako txosten baten ondorioz. Txosten hori eskatu nuen, eta jaso nuenean, sinesgaitza eta ezintasuna sentitu nituen aldi berean. Nire ustez, niri buruzko baieztapen oso larriak jasotzen zituen, eta, gainera, bazterketa ez zegoen nire irakaskuntza- edo ikerketa-gaitasunean oinarrituta, nahiz eta araudiak baloratu beharreko alderdiak, hain zuzen ere, horiek direla ezartzen duen.
Egoera onartu eta amore eman beharrean, nire eskubideak defendatzea erabaki nuen. Hori egin ahal izan nuen nire familiaren, lagunen eta prozesu honetan laguntzen ari zaidan abokatu baten babesari eta aholkularitzari esker.
Herenegun ebazpena jaso nuen: unibertsitateak nire erreklamazioa baietsi du, eta berriro onartu naute hautaketa-prozesuan.
Ez dakit zein izango den azken emaitza. Plazetako batean onartutako hautagai bakarra naiz, eta, beste edozein pertsonak bezala, eskatzen den gutxieneko puntuazioa lortu beharko dut. Espero dudan gauza bakarra da ebaluazioa objektibotasunez egitea, indarrean dagoen araudiaren arabera eta behar bezalako arrazoibidearekin. Hala izango delakoan nago. Baina, prozeduraren bermeak errespetatzen ez direla uste badut, berriro ere edozein herritarrek ordenamendu juridikoaren arabera eskura dituen administrazio-bidea eta, hala badagokio, bide judiziala baliatuko ditut.
Esperientzia honek unibertsitatean eraiki nahi dugun ereduari buruz ere hausnartzera eraman nau.
Hamarkadetan zehar, unibertsitatea erakunde hierarkikoa izan da. Pertsona ausart askoren lanari esker, gero eta berme gehiago daude gaur egun unibertsitatean sartzea eta bertan aurrera egitea merezimenduan eta gaitasunean oinarritu daitezen. Aurrerapauso hori izugarria izan da, eta aitortza merezi du. Hala ere, oraindik ere gainditu beharreko inertziak badaude.
Batzuetan badirudi gure ibilbide akademikoa hasten ari garenok erabaki jakin batzuk zalantzan jarri gabe onartu behar ditugula, «hau beti horrela egin da» onartu behar dugula edo, unibertsitatearen barruan behin baino gehiagotan esan didaten bezala, hobe dela «arazoetan ez sartzea». Nik ez dut ikuspegi hori partekatzen. Gure eskubideak defendatzea ez da konfrontazio-ekintza bat. Aitzitik, erakundeengan konfiantza izatea da, eta berrikuspen-mekanismoak, hain zuzen ere, akats posibleak zuzentzeko eta erabakiak legezkotasunera egokitzen direla bermatzeko sortu direla sinestea.
Beste kontu batek ere harritu nau. Askotan entzuten ditugu emakume gazteei babesa ematearen, emakumeen talentua sustatzearen eta unibertsitate berdinzaleagoa eraikitzearen garrantziari buruzko diskurtsoak. Hala ere, ikertzaile gazte batek benetako zailtasunak bizi dituenean eta bere eskubideak defendatzea erabakitzen duenean, babes hori ez da beti agertzen. Batzuetan, «aurrera», «animo», «nire babesa duzu» edo «aurkeztu zaitez» entzun beharrean, honelako galderak jasotzen ditu: «ziur zaude?», «merezi duela uste duzu?», «gustura egongo zara han lanean?», «ondo pentsatu», baita «agian hobe da ez aurkeztea» ere.
Nire ustez, emakume gazteei babesa emateak esan nahi du, halaber, berdintasunezko baldintzetan lehiatzera animatzea eta jarduera bat indarrean dagoen araudira egokitzen ez dela uste dutenean, beren eskubideak defendatzeko hartzen duten erabakia errespetatzea. Izan ere, feminismoa, berdintasuna eta demokrazia ez dira diskurtsoen bidez bakarrik defendatzen; jarduteko unea iristen denean ere erakusten dira.
Prestatzen, ikertzen, klaseak ematen eta lehen eguneko ilusio berarekin lanean jarraituko dut. Eta, noizbait erabaki bat indarrean dagoen araudira egokitzen ez dela uste badut, berriro ere legeak ezarritako bideak baliatuko ditut nire eskubideak defendatzeko.
Nire ustez, benetan merezi duen unibertsitatean ez da beldurrarentzat tokirik egon behar; arauak pertsona guztiei berdin aplikatu behar zaizkie, eta merezimendua, gaitasuna eta legezkotasuna beste edozein irizpideren gainetik lehenetsi behar dira.
Lehiaketa honetan gertatzen dena gertatzen dela ere, bada inork kendu ezin didan gauza bat: burua ez makurtzea erabaki izana.
Egilea: Ane Olabarria
