(Periodico Educacion-etik itzulita)
Duela ia bi hamarkada, 2006ko abenduaren 13an, New Yorken, Nazio Batuek Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Konbentzioa (CDPD) onartu zuten, desgaitasunaren eta giza eskubideen ulermen globala eraldatu zuen itun historikoa. Abenduaren 13an onartu bazen ere, Desgaitasuna duten Pertsonen Nazioarteko Eguna abenduaren 3an ospatzen da urtero. Data horrek desgaitasuna duten pertsonen eskubideei, ongizateari eta gizarteratzeari buruz mundu osoan kontzientziatzeko balio du.
Konbentzioaren helburua argi eta garbi eta anbizioz adierazi zen: “desgaitasuna duten pertsona guztiek giza eskubide eta oinarrizko askatasun guztiak erabat eta berdintasunez goza ditzaten sustatzea, babestea eta ziurtatzea, eta pertsona horien berezko duintasunaren errespetua sustatzea” (BOE, 96/2008, 20649. or.). CDPDk azpimarratzen du, halaber, desgaitasunen bat duten pertsonek epe luzera urritasun fisikoak, mentalak, intelektualak edo sentsorialak dituzten gizabanakoak barne hartzen dituztela, eta urritasun horiek, hainbat oztoporekin elkarreraginean jardutean, eragotzi egin dakiekeela gizartean erabat eta benetan parte hartzea, gainerakoen baldintza berberetan.
Lege-definiziotik haratago, CDPDk ikuspegi-aldaketa sakona adierazten du. Mundua eredu mediko batetik edo karitatean oinarritutako eredu batetik urruntzen du, non desgaitasuna arazo indibidualtzat hartzen zen, eta eskubideetan oinarritutako eredu batera hurbiltzen du, benetako oztopoak identifikatzen dituena: oztopo sozialak, fisikoak eta jarrerazkoak. Paradigma horretan, desgaitasuna ez da pertsonaren berezko mugatzat hartzen, guztiak barne hartzen ez dituzten ingurune eta egituren emaitzatzat baizik. Konbentzioa eraldatzaile bihurtzen duena ekintzarako deia da. Hori berresten duten herrialdeek honako konpromiso hauek hartzen dituzte: lege diskriminatzaileak ezabatzea, politika publikoak egokitzea, diseinu unibertsala sustatzea, irisgarritasuna bermatzea eta gizartea sentsibilizatzea inklusioa arau bihur dadin, eta ez salbuespen.
Neurri horiek onartzen dute erabateko parte-hartzea ez dagoela pertsonak aldatzearen mende, sistemak aldatzearen mende baizik. Informazio hori eskuratzeko, gutxienez 28 hizkuntzatara itzuli da, NBEko sei hizkuntza ofizialak barne (ingelesa, frantsesa, espainiera, arabiera, errusiera eta txinera) eta 20 hizkuntza nazional baino gehiagotara. Hainbat keinu-hizkuntzatan ere eskuragarri dago, hala nola nazioarteko zeinu-hizkuntzan, Amerikako zeinu-hizkuntzan, Australiako zeinu-hizkuntzan eta beste batzuetan. Gainera, irakurketa errazeko bertsioak eta hainbat hizkuntzatan trebatzeko gidak egin dira, irisgarritasuna eta ulergarritasuna errazteko.
Onartu eta ia bi hamarkada geroago, CDPDk hezkuntza-praktikak, politika publikoak eta komunitate-bizitza moldatzen jarraitzen du. Gizarteei erronka egiten die birpentsatzeko nola baloratzen duten aniztasuna eta nola kentzen dituzten oztopoak, pertsona guztiek, beren desgaitasuna edozein dela ere, beren eskubideak duintasunez eta berdintasunez erabili ahal izan ditzaten. Gaur, abenduak 13, bere jatorria errepasatuko dugu, mugarri garrantzitsu bat gogoratzeko ez ezik, guztiontzako ingurune inklusiboak eraikitzeko konpromisoa berritzeko ere.
Irudia: Freepik
Egilea: Garazi Alvarez
