Henry Giroux, intelektual eta humanista estatubatuarra, pedagogia kritikoaren adierazle nagusietako bat da, Paulo Freire, Peter McLaren eta Michael Applerekin batera. Bere bizitzan zehar demokrazia erradikala sutsuki defendatu du, eta neoliberalismoaren, militarismoaren, inperialismoaren, fundamentalismo erlijiosoaren eta estatu neoliberalaren pean eskubide sozialen, gazteriaren, pobreen eta irakaskuntza publiko eta unibertsitarioaren kontrako erasoen aurkako jarrera erakutsi du. Girouxen ustez, hezkuntza praktika morala eta politikoa da: «Hezkuntzak neutrala izan behar duela defendatzea inork berari buruz konturik eman behar ez duela esatea da».

Gogoan du Girouxek Paulo Freire pedagogo brasildarraren Pedagogia do oprimido [Zapalduaren Pedagogia] irakurri zuenekoa: «Bizitza aldatu zidan, hezkuntza prozesu politiko gisa ulertzea ahalbidetzen zuen hizkuntza bat eman baitzidan. Normalean “ahotsik gabekotzat” jotzen diren pertsonekin lan egiteak zer esan nahi duen ulertzeko modua aldatu zuen liburuak».

Henry A. Giroux Rhode Islandeko Providence hirian jaio zen 1943ko irailaren 18an. Gurasoak Kanadako emigranteak ziren Estatu Batuetan. Maineko Unibertsitatean lizentziatu zen eta 1977an Carnegie Mellon Unibertsitatean doktoratu zen. 1968tik 1975era historia-irakasle izan zen bigarren hezkuntzako ikastetxe batean. 1977an karrera akademikoa hasi zuen hainbat unibertsitatetan, gaur egun Ontarioko McMaster Unibertsitatean jarraitzen duena, non Telebista Kate Globalen katedra irakasten duen Komunikazio ikasketetan. 2005ean Ternuako Memorial Unibertsitateak honoris causa doktoretza eman zion; gainera, beste aitorpen akademiko ugari jaso ditu. 35 liburu, 200 artikulu baino gehiago eta ehunka kapitulu idatzi ditu liburu kolektiboetan. 2002an, Giroux Fifty Modern Thinkers on Education: from Piaget to the Present [Bost Pentsalari Modernoak Hezkuntzan: Piagetetik gaur egunera] lanean sartu zuten, XX. mendean hezkuntza-debateetan gehien lagundu duten 50 pentsalariak izendatzen dituena.

Pedagogia kritikoak hezkuntza praktika politiko, sozial eta kultural gisa ulertzen du. Desberdintasunak sortzen dituzten mendekotasun-moduak zalantzan jartzen ditu, desberdintasunak eragozten dituzten gelako harremanak baztertzen ditu eta eskolatzea helburu ekonomikoen mende jartzea gaitzesten du. Paulo Freireren eskutik, Girouxek nahi du ikaslea subjektu historiko-kultural gisa onartzea eta maisua subjektu hezitzaile gisa desmitifikatzea. «Agian une egokia da elkarrekin pentsatzen hasteko zer Aniztasun eta Diskriminazio dakartzan… Uste dut zehaztu behar dela ea aniztasunaren alde gauden edo homogeneizatu nahi dugun, aniztasuna desagerrarazteko».

Girouxen arabera, ezagutza, trebetasunak eta balioak beharrezko hezkuntza-edukiak dira, ikasleak gizarteak eskaintzen dizkion muga kulturalak modu kritikoan negoziatu ahal izan ditzan eta, ondorioz, bizi den mundua eraldatu ahal izan dezan. Kontatzen dugun historia edo irudikatzen dugun etorkizuna erakusten ditugun edukietan islatzen da.

Galderak proposatzen ditu ikaskuntzaren eta gizarte-aldaketaren arteko loturari buruz, zer ezagutzak duen baliorik handiena edo zer esan nahi duen zerbait ezagutzeak. Hausnarketa kritikoan jartzen du arreta, ikasketaren eta eguneroko bizitzaren arteko zubi bat sortzen du, boterearen eta ikaskuntzaren arteko lotura ulertzen du eta eskubide demokratikoak eta identitatea handiagotzen ditu. Aitzitik, «pedagogia kritikoaren azken helburua ez da soilik hezkuntza berri bat, baizik eta gizarte berri bat». Izan ere, hezkuntza oro, nolabait, etorkizunerako sarrera da, gazteriarentzat zer-nolako etorkizuna nahi dugun ezartzeko borroka da.

Irakasleak oroimenaren, historiaren eta parte-hartzearen hezitzaile gisa ikusten ditu; hizkuntza pedagogiko eta politiko berria behar dute testuinguru eta gai aldakorrei aurre egiteko. Irakasleek egungo munduari aurre egin behar diote, non kapitalak bere boterea garatzeko finantza-, kultura-, politika-, ekonomia-, zientzia- eta teknologia-baliabideak nahiz baliabide militarrak aurrekaririk gabe bateratzera jotzen duen, baita erabiltzen dituen zuzeneko eta zeharkako kontrol modu desberdinei ere.

Finean, hezkuntza tresna demokratikoa izan dadin birpentsatzea proposatzen du: «Geure buruari galdetu behar diogu zer lortu behar duen hezkuntzak demokrazia batean, zer lan egin behar duten hezitzaileek baldintza ekonomiko, politiko eta etikoak sortzeko, gazteei pentsatzeko, galdetzeko, zalantzan jartzeko eta imajinaezina irudikatzeko behar dituzten gaitasunak emateko, ondorioz, beraiek defendatu dezaten hezkuntzaren garrantzia, kritikoki inplikatuta eta sozialki arduratsuak diren herritarrak inspiratzeko eta bultzatzeko tresna gisa».

Egilea: Alfonso Caño